Elektromobilność miała być prostą drogą do ograniczenia emisji i uniezależnienia transportu od paliw kopalnych. W praktyce coraz wyraźniej widać, że kluczowym ograniczeniem nie są same samochody elektryczne, lecz dostęp do surowców potrzebnych do produkcji baterii.

Jakie surowce są krytyczne?

Nowoczesne akumulatory trakcyjne opierają się głównie na kilku materiałach:

lit – podstawa większości ogniw litowo-jonowych,
nikiel – zwiększa gęstość energii i zasięg,
kobalt – poprawia stabilność chemiczną baterii,
grafit – kluczowy składnik anod.

Bez stabilnych dostaw tych surowców produkcja baterii nie jest możliwa, a ich dostępność staje się coraz większym problemem.

Koncentracja wydobycia i ryzyko geopolityczne

Większość światowego wydobycia i przetwarzania surowców do baterii jest skrajnie skoncentrowana geograficznie. Lit pochodzi głównie z Ameryki Południowej i Australii, kobalt w dużej mierze z Afryki, a rafinerie i przetwarzanie surowców zdominowane są przez Azję.

Dla producentów samochodów oznacza to:

wysoką wrażliwość na napięcia polityczne,
ryzyko przerw w dostawach,
brak kontroli nad cenami kluczowych komponentów.

Rosnące koszty baterii

Po okresie spadków kosztów akumulatorów trend się odwrócił. Ceny litu, niklu i kobaltu podlegają dużym wahaniom, co bezpośrednio przekłada się na koszt produkcji baterii.

Dla producentów oznacza to:

trudności w utrzymaniu marż,
opóźnienia we wprowadzaniu tańszych modeli EV,
większą presję cenową na klientów końcowych.

Odpowiedź producentów i rządów

Producenci samochodów próbują ograniczać ryzyko na kilka sposobów:

podpisują długoterminowe kontrakty z kopalniami,
inwestują bezpośrednio w wydobycie i rafinację surowców,
rozwijają nowe chemie baterii z mniejszą ilością kobaltu lub bez niego.

Równolegle Unia Europejska pracuje nad strategiami skracania łańcuchów dostaw i rozwoju własnego przetwarzania surowców, aby zmniejszyć zależność od importu spoza Europy.

Recykling jako konieczność, nie opcja

Coraz większe znaczenie zyskuje recykling zużytych baterii, który w przyszłości może stać się jednym z głównych źródeł litu i niklu. Problem w tym, że obecnie:

ilość zużytych baterii jest jeszcze stosunkowo niewielka,
technologie odzysku są kosztowne,
procesy recyklingowe nie są wystarczająco skalowalne.

Co to oznacza dla rynku motoryzacyjnego?

Problemy z surowcami do baterii mają realny wpływ na rynek:

spowalniają tempo elektryfikacji,
zwiększają ceny samochodów elektrycznych,
wymuszają korekty strategii produkcyjnych,
podważają założenia szybkiego i taniego przejścia na napędy zeroemisyjne.

Wnioski

Elektromobilność nie jest dziś ograniczana technologią napędów, lecz dostępnością i ceną surowców. Bez rozwiązania problemów wydobycia, przetwarzania i recyklingu baterii transformacja transportu może okazać się znacznie wolniejsza i droższa, niż pierwotnie zakładano.